Thứ Bảy, Tháng Mười Hai 9, 2023
thevangtv
HomeNewsTại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam lại...

Tại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam lại không có

Tại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam không?

Trong chương trình Midnight Talk 20 Nguồn gốc người Việt, một khán giả miền Nam hỏi rằng tại sao ở miền Bắc có tục cải táng mà miền Nam lại không có.

Hình ảnh minh họa một đám tang của một quý tộc vào thế kỉ 17 ở Việt Nam.

Hình ảnh minh họa một đám tang của một quý tộc vào thế kỉ 17 ở Việt Nam.

Các chủ tọa có vẻ cũng bối rối trước câu hỏi này, và có lẽ cũng nhiều người thắc mắc, nay trong phạm vi bài viết này tôi thử lý giải điều đó, với tư cách là một người đã có những trải nghiệm thực tế.

Cải táng hay còn gọi bằng các từ như Bốc mộ., bốc mả, cải mả, sang cát, sang tiểu là một tập tục mà sau khi người chết đã ba năm đoạn tang rồi hoặc vài năm nữa, thì con cái sẽ tiến hành cải táng. Cải táng tức là đào huyệt mộ lên, nhặt xương của người chết, bỏ vào tiểu sành hoặc quan quách rồi đem đi chôn chỗ khác.

Giải thích cho lý do tiến hành cải táng, sách Việt Nam phong tục lý giải có bốn cớ như sau. Một là nhà nghèo, khi chôn dùng ván kém chất lượng, đến khi ván hư nát sẽ động tới thi hài. Hai là chỗ chôn đất mối kiến, lũ lụt. Ba là gia đình người sống gặp chuyện không may, thì cũng cải táng bởi có thể do chôn người chết ở chỗ đất xấu. Bốn là gia đình đó muốn cầu công danh phú quý.

Nhìn lại lịch sử, người xưa đã quan tâm tới Đạo gia tiên từ rất sớm, theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, Triệu Đà làm vua ở Nam Việt, nhưng có lần nói với sứ giả nhà Hán rằng mồ mả tôi nay ở Chân Định. Sách An Nam chí lược chép về phong tục người dân thời Trần ở Đại Việt vào thế kỉ 13: “Ngày mồng một tháng mười (lương nguyệt), có trưng bày hào – soạn để cúng ông bà, gọi là cúng “tiến tân” (cơm mới)”.

Sử cũng chép những sự kiện liên quan tới hài cốt người chết, như việc nhà Minh sai đào hài cốt cha Lê Lợi, và ông phải sai người lấy lại; hay việc Nguyễn Ánh phải dùng lễ “chiêu hồn nạp táng” để chôn lại cho cha mẹ mình, một nghi lễ mà do mất đi hài cốt, phải dùng thân cây đẽo lại hình người, gọi hồn người chết nhập vào đó và chôn lại vào phần mộ. Chứng tỏ vào thời cổ người dân đã có những sinh hoạt tín ngưỡng về Đạo gia tiên và hài cốt là một phần quan trọng của tín ngưỡng.

Tham Khảo Thêm:  MU từng đưa Folarin Balogun của Arsenal vào tầm ngắm

Trở lại với cách giải thích của sách Việt Nam phong tục cũng có lý, tuy nhiên nó không phải là lý do chính để cải táng hay không ở một số cộng đồng người. Ví dụ cộng đồng nơi tôi đang sống, ở Nghệ Tĩnh, nơi có truyền thống dòng họ rất mạnh mẽ với các dòng họ nổi tiếng như họ Hồ ở Quỳnh Lưu, họ Nguyễn Cảnh ở Thanh Chương… Truyền thông dòng họ ở đây về mặt bản chất nghĩa là gì? Nó bắt nguồn từ việc thờ cúng gia tiên đã thành tục lệ tín ngưỡng của mỗi gia đình nên được tôn sùng gọi là Đạo gia tiên, sau đó là sự yêu thương, đùm bọc nhau không chỉ trong gia đình mà còn anh em trong dòng họ. Văn hóa dòng họ có thể nói có hai phần, phần âm và dương, phần dương tức là phần dành cho đời sống, ví dụ như làm việc để sinh kế, còn phần âm là phần dành cho tổ tiên, những người đã khuất trong dòng họ, ví dụ như việc tế tự.

Hiện nay ở Nghệ Tĩnh đa phần mỗi dòng họ đều có nhà thờ lớn nhất gọi là Nhà thờ Đại tôn, trong mỗi họ thì chia ra các chi, mỗi chi đều có nhà thờ riêng gọi là nhà thờ Trung tôn. Mỗi chi đều có một khu đất riêng trong nghĩa địa để chôn người trong chi đó. Nếu người nào chết thì sau hơn 3 năm, người nhà tiến hành bốc mả và đưa lên nghĩa địa chung của chi họ. Ví dụ như dòng họ Đặng Đình của tôi ở xã Thanh Liên, ông tổ vào Thanh Chương lập nghiệp, sinh ra được 6 người con trai, thì thành 6 chi họ, 6 chi đều có nhà thờ Trung tôn riêng, hàng năm có 2 ngày giỗ chung lớn nhất là ngày giỗ ở nhà thờ Đại tôn và ngày giỗ ở nhà thờ Trung tôn.

Hình ảnh mô tả những sinh hoạt và kiến trúc của người dân thời Đông Sơn.

Hình ảnh mô tả những sinh hoạt và kiến trúc của người dân thời Đông Sơn.

Tại sao lại phải tốn các thủ tục khá phức tạp, nhất là vào thời phong kiến chẳng hạn, thứ nhất đó là một tập tục mà về mặt tâm linh nhiều người tin rằng việc chôn chung với nhau như vậy, sẽ mang lại sự vui vẻ, hạnh phúc cho người đã chết, vì họ có thể được ở gần nhau, gồm vợ chồng, anh em, chú bác… Tức theo nguyên tắc “dương sao, âm vậy”. Thứ hai, việc chôn ở nghĩa trang chung, đảm bảo rằng phần mộ đó sẽ được thay phiên nhau chăm sóc từ con cháu đời sau. Bởi vì tất cả các thành viên còn sống sẽ phải có trách nhiệm bảo quản và chăm sóc nghĩa trang. Những người không có con trai, gọi là “tuyệt tự”, do có nhà thờ và nghĩa trang chung, sẽ được đảm bảo rằng họ vẫn sẽ được cúng tế ở nhà thờ và mộ phần được chăm sóc chu đáo.

Nguyên tắc đặt mộ là mộ ông bà tổ tiên ở hàng trên cùng, mộ vợ cạnh mộ chồng, “nam tả, nữ hữu”, sau đó là các đời tiếp sau. Những người tự tử không được phép chôn trong nghĩa địa chung. Vì vậy những người còn sống khi lên nghĩa trang sẽ biết mình sẽ được chôn ở thứ tự nào trong đó, biết được vị trí của tổ tiên qua thứ tự, hình thành một nhân cách theo tôn ti trật tự rất đặc biệt. Việc những ai tự tử không được chôn trong nghĩa trang chung cũng là lời răn cho con cháu, phải sống có trách nhiệm, không được phép tự hủy hoại bản thân.

Tham Khảo Thêm:  Khám phá Romania, nghe những câu chuyện huyền thoại về Bá tước Dracula

Còn tại sao miền Nam không có tập tục cải táng, có lẽ nó phát xuất từ việc truyền thống dòng họ đã phai tàn khi người dân di cư vào đây. Nhiều gia đình duy trì tục thờ cúng tổ tiên, tuy nhiên đa phần không có nhà thờ chung, gia phả, hay nghĩa trang chung để tế tự như ở ngoài miền Bắc.

Ngoài việc tìm hiểu tập tục văn hóa qua việc cải mả, chúng ta cũng nhận thấy rằng những mặt tốt đẹp của người xưa, khi đặt ra các qui tắc, cách thực hành tín ngưỡng vừa để giữ gìn truyền thống biết nhớ tới người đã khuất, từ người trực tiếp sinh ra mình, tới bậc tổ tiên, vừa không quên nguồn cội, vừa để răn dạy thế hệ sau sống phải có trách nhiệm và có tôn ti trật tự, không chỉ trong gia đình, dòng họ mà còn với cả xã hội.

Đặng Quỳnh Lê.

Tư liệu tham khảo:

1. Việt Nam phong tục, Tác giả Phan Kế Bính. Nhà xuất bản Văn học, 2005, trang 37, 38.

2. Việt Nam từ điển, quyển thượng, Nhà sách Khai trí, 1970, trang 156.

3. Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Thời đại, 2013.

4. Lam Sơn thực lục, Nhà Xuất bản Tân Việt, 1944, Dịch giả Mạc Bảo Thần.

5. Đại Nam nhất thống chí Nhà Xuất bản Thuận Hóa, 2006.

6. https://www.youtube.com/watch?v=srF-aCjZm5w Link về Video với nội dung Nguồn gốc của người Việt, Một góc nhìn phi chính thống, phần 4.

Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt là chuyên mục mới trên báo Nông nghiệp Việt Nam, được đặt theo tên một cuốn sách của Giáo sư Cao Xuân Hạo, nhà ngữ học và là một trí thức tinh hoa của đất nước.

Tên chuyên mục cũng nói hộ sự kỳ vọng kiến tạo và chấn hưng những giá trị đang bị xô lệch bởi cơn bão thời đại vốn lẫn nhiều gió độc. Ở đây, các nhà nghiên cứu và người Việt nói chung quan tâm đến văn hóa dân tộc sẽ góp tiếng nói sâu sắc, chính trực trong một khát vọng chung nhằm góp phần xây dựng những nền tảng quan yếu cho một xã hội tốt đẹp trong hiện tại và cho tương lai.

Rất mong nhận được sự ủng hộ, chia sẻ và cộng tác của những bậc thức giả cùng bạn đọc yêu mến!

Bài viết cho chuyên mục xin được gửi về Báo Nông nghiệp Việt Nam, 14 Ngô Quyền, Hà Nội. Email: [email protected].

Hoặc liên hệ người phụ trách chuyên mục: Ông Tô Đức Huy, Trưởng ban Thư ký Tòa soạn; Điện thoại: 0913.378.918; Email: [email protected].

NNVN

Bạn đang đọc bài viết Tại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam không? tại chuyên mục Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt của Báo Nông Nghiệp Việt Nam. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ với Báo Nông nghiệp Việt Nam xin vui lòng gửi về hòm thư số điện thoại, zalo: 0369024447.

tin liên quan

  • Lịch sử từ ‘bưu tá’ tới ‘shipper’, cuộc thay đổi của dân tộc Việt Nam.
  • Tục cải táng.
  • Bốc mộ.
  • Tham Khảo Thêm:  Nhận định bóng đá Senegal vs Cameroon Giao Hữu Quốc Tế 2023

    Học tiếng Anh với người nước ngoài - coi chừng tiền mất tật mang
    Học tiếng Anh với người nước ngoài - coi chừng tiền mất tật mang

  • Học tiếng Anh với người nước ngoài - coi chừng tiền mất tật mang

    GS.TS Andrea Hoa Pham: Khi ghi danh cho con mình học thêm tiếng Anh với ‘người nước ngoài’, phụ huynh cần biết rõ ‘lai lịch’ và khả năng của người dạy.

  • Người Cor ăn tết mừng lúa mới

    Cộng đồng người Cor hiện còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa đặc sắc, trong đó lễ hội mừng mùa có ý nghĩa tương đương như Tết Nguyên đán của người Việt…

  • Những guồng xe nước - hoài niệm một thời

    Từ rất lâu, những guồng xe nước trên sông Vệ, đặc biệt là trên sông Trà Khúc đã trở thành biểu tượng của đức tính kiên trì, bền bỉ của người nông dân Quảng Ngãi.

  • Doanh nhân trở thành tác giả bước vào thị trường sách

    Doanh nhân Phan Minh Thông: Khi xuất bản cuốn sách ‘Sáng tạo không giới hạn trong kinh doanh’ vào năm 2017, tôi khá lo lắng. Không biết người ta có thích sách doanh nhân viết không?

  • Những bài đăng báo cuối cùng của cụ Lương Văn Can: [Kỳ 3] Cái thái độ ôn hòa của người Việt

    Trong xã hội tất phải có thái độ ôn hòa, tình thân ái mới đậm đà, dây liên lạc của đồng bào mới khăng khít, kẻ nam người bắc coi nhau như một nhà,…

  • Những bài đăng báo cuối cùng của cụ Lương Văn Can: [Kỳ 2] Quan tham bởi đâu?

    Quan thanh liêm thì pháp luật mới công bằng, quan tham thì pháp luật không khỏi thiên lệch, pháp luật công bằng thì nước thịnh yên, pháp luật thiên lệch thì nước suy dân hại…

  • Tuyển tập truyện ngắn như một cuộc điểm danh tác giả mới

    Tuyển tập truyện ngắn do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành nhân dịp kỷ niệm 5 năm thành lập Công ty sách Sbooks, đã hé lộ nhiều gương mặt văn chương mới.

  • Những bài đăng báo cuối cùng của cụ Lương Văn Can: [Kỳ 1] Bút danh N.C, Lương Ôn Như là ai?

    Chúng tôi tìm thấy khoảng gần 30 bài báo kí tên N.C mang những tiêu đề rất tiêu biểu cho con người yêu nước, thương dân và nặng lòng với văn hóa dân tộc…

  • Nhà văn Hoàng Minh Tường: Bí mật của ông 'lắm người nhiều ma'

    Sau khi tiểu thuyết ‘Mảnh đất lắm người nhiều ma’ xuất bản và liền ngay năm đó được giải nhất về tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam, tên tuổi Nguyễn Khắc Trường nổi như cồn. Ông trở thành biểu tượng, thành nhân vật số một của tỉnh Bắc Thái (cũ).

  • Chúng tôi đã chọn nơi này, quê hương

    Những địa danh Cần Thơ nói riêng hay Nam Bộ nói chung, thường gắn với chữ CÁI. Và phải mất nhiều năm tôi mới hiểu được một chút về chữ này.

  • Từ Ô Môn đến Bình Thủy

    Năm 1977, chúng tôi về Ô Môn xây dựng Viện Lúa, khi ấy khuôn viên 360ha là cánh đồng hoang còn rất nhiều lung đìa. Mùa tát cá sau Tết là hấp dẫn nhất…

  • Thành phố có kênh rạch đẹp nhất thế giới

    Năm 2019, tổ chức Getty Images xếp Cần Thơ là một trong 15 thành phố có kênh rạch đẹp nhất thế giới, sánh vai cùng Venice, St. Petersburg, Amsterdam, Bruges, Florida…

  • Nhận thông báo khi bài viết có sự thay đổi

    Giúp nongnghiep.vn sửa lỗi !

    admin
    adminhttp://cakhiatv.bet
    Tìm hiểu về tác giả Trần Khánh và sự đóng góp của ông trong lĩnh vực của mình. Trần Khánh là một tác giả có uy tín, đồng thời là thành viên quan trọng trong đội ngũ cakhiatv.bet.
    RELATED ARTICLES

    Most Popular

    Recent Comments